اهمیت قصه برای کودکان

چرا داستان‌ها مهم هستند؟

داستان‌گویی یکی از قدیمی‌ترین اشکال ارتباط انسانی است. داستان‌هایی که برای خود تعریف می‌کنیم و داستان‌هایی که دیگران برایمان تعریف می کنند، اکنون به همان اندازه مهم هستند که همیشه بوده‌اند. داستان‌ها راهی هستند که از طریق آن‌ها معنی پیدا می‌کنیم، نکته‌های آموزشی استخراج می‌کنیم، با دیگران ارتباط برقرار می‌کنیم و اطلاعات را به اشتراک می‌گذاریم. انسان‌ها ماشین‌های داستان‌سازی هستند. داستان‌گویی به کودکان خردسال، برای شناخت جهان، زندگی و خودشان کمک می‌کند.

همه ما می‌دانیم که سوادآموزی و توانایی خواندن و نوشتن مهم است. تحقیقات نشان می‌دهد افرادی که کم‌سوادند، در تحصیلات موفقیت کمتری دارند و احتمال بیشتری وجود دارد که بی‌کار بمانند و در سلامت شخصی و روابط اجتماعیشان به مشکل بربخورند؛ اما شواهدی وجود دارد که نشان می‌دهد فوایدی که از خوانده شدن داستان برای کودکان حتی به صورت یک قصه شب برای بچه ها به دست می‌آید، بسیار فراتر از مهارت‌های سواد است. «الکس وینترز»، مجری سابق شبکه CBeebies، برای کشف اینکه داستان‌ها چه اهمیتی دارند، مأموریتی را آغاز کرد.

چگونه داستان‌ها دنیای ما را شکل می‌دهند؟

داستان‌هایی که در دوران کودکی می‌شنویم، دیدگاه ما نسبت به جهان را شکل می‌دهند. اکثر کودکان خردسال زندگی خود را در محیطی محدود سپری می‌کنند. خواندن داستان برای کودکان می‌تواند آن‌ها را به مکان‌های دوردست، افراد خارق‌العاده و موقعیت‌های حیرت‌انگیز ببرد و دنیای آن‌ها را گسترش دهد.

قصه خواندن برای بچه ها به آن‌ها کمک می کند تا ازپس موقعیت‌های واقعی زندگی برآیند. محققان دریافته‌اند فعالیت مغزی که هنگام خواندن داستان‌های تخیلی درمغزرخ می‌دهد، بسیار شبیه به تجربه آن موقعیت در دنیای واقعی است. بنابراین خواندن درباره یک موقعیت به کودکان کمک می‌کند تا بفهمند چگونه در واقعیت آن را حل کنند.

آیا داستان‌گویی کودکان را به انسان‌های بهتری تبدیل می‌کند؟

تاثیر خواندن داستان‌های تخیلی بر روابط اجتماعی کودکان حیرت‌آور است. دانشمندان دریافته‌اند که کودکانی که به طور منظم داستان‌های تخیلی برای آن‌ها خوانده می‌شود، بهتر می‌توانند دیگران را درک کنند. آن‌ها همدلی بیشتری نشان می‌دهند و تئوری ذهن (توانایی درک این که دیگران افکار و احساسات متفاوتی از ما دارند، که برای درک و پیش‌بینی افکار و رفتار دیگران ضروری است) در آن‌ها بهتر پرورش می یابد.

چه چیز قصه را تبدیل به ابزاری مناسب برای رشد و تربیت کودکان می‌کنند؟

دسترسی ساده و راحت برای همه

یکی از ویژگی‌های عالی داستان‌گویی برای کودکان این است که برای همه قابل دسترس است: چه آن‌هایی که تازه شروع به خواندن کرده‌اند، چه آن‌هایی که هنوز توانایی خواندن ندارند، و چه کودکانی که در حال حاضر قادر به حرف زدن نیستند یا نیازهای ویژه‌ای دارند. کودکان می‌توانند داستان‌ها را به روش‌های مختلفی بیان کرده و دریافت کنند: از بازگو کردن ماجراهای آخر هفته خود گرفته تا ساختن یک سرزمین جادویی با دوپلو (آجرهای بازی لگو)، چیدن آهنرباها به ترتیب‌های خاص، کشیدن تصاویر یا روش سنتی نشستن و گوش دادن به یک داستان که با صدای بلند خوانده می‌شود. به همان اندازه که داستان‌ها انواع متفاوتی دارند، راه‌های دسترسی به داستان‌ها نیز متنوع است.

تقویت مهارت خواندن و نوشتن

این احتمالاً یکی از شناخته‌شده‌ترین مزایای داستان‌گویی در آموزش کودکان است. اما این مزیت دوگانه است. کودکان خردسال نه تنها می‌توانند با شنیدن داستان‌ها دامنه لغات خود را گسترش دهند (و به این ترتیب توانایی خود را در گفتن داستان‌های پیچیده‌تر افزایش دهند)، بلکه داستان‌گویی به کودکان کمک می‌کند الگوهای ساختاری در داستان‌ها را بشناسند. این در دنیایی که اطلاعات از طریق داستان‌ها منتقل می‌شود بسیار مهم است.

تقویت مهارت شنیداری

گوش دادن به داستان‌ها راهی عالی برای کودکان است تا مهارت‌های تمرکز خود را پرورش دهند. در جامعه‌ای پرشتاب با تمرکز محدود، یادگیری تمرکز کامل بر هنر ساده‌ی یک داستانی که خوب روایت می‌تواند تحولی شگرف باشد. گوش دادن مهارتی است که در آموزش از اوایل کودکی تا آمادگی برای مدرسه و حتی فراتر از آن به کودکان کمک می‌کند.

تقویت خلاقیت

داستان‌گویی فرصتی برای کودکان است تا تخیل خود را آزادانه به کار گیرند. عمل شنیدن یک داستان به نوعی عمل بازآفرینی آن است – کودک شخصیت‌ها، مکان‌ها و نقاط عطف داستانی را که می‌شنود دوباره در ذهن خود تصور می‌کند و دنیایی غنی در ذهن او ایجاد می‌شود که تفکر خلاقانه‌اش را تحریک می‌کند. بنابراین گفتن داستان‌ها به کودکان فرصتی عالی برای تقویت توانایی‌های شناختی و حل مسئله آن‌ها است.

تقویت یادگیری مهارت‌های اجتماعی و عاطفی

محتوای یک داستان می‌تواند به رشد همدلی و مسئولیت‌پذیری اجتماعی در کودکان کمک کند. داستان‌ها به کودکان اجازه می‌دهند خود را جای شخصیت‌هایی بگذارند که ممکن است در موقعیت‌های بسیار متفاوتی نسبت به آن‌ها باشند. با تعامل با داستان‌ها، کودکان همدلی را تجربه می‌کنند و از طریق این همدلی، روش‌های مسئولانه و دلسوزانه‌ای از بودن در اجتماع را می‌آموزند. به همین دلیل است که تمثیل‌ها، افسانه‌ها، اسطوره‌ها و داستان‌های پریان قرن‌ها برای آموزش حکمت به جوانان استفاده شده‌اند.

کمک به ارتباط با این جهان بزرگ

داستان‌ها دنیای جدیدی را برای کودکان باز می‌کنند تا آن‌ها را با مکان‌ها، ایده‌ها و فرهنگ‌های جدید آشنا کنند. چه از طریق تصاویر و چه توصیفات کلامی، داستان‌ها می‌توانند تصاویر زنده‌ای از مکان‌هایی که کودک قبلاً ندیده است را برای او ترسیم کنند. از طریق داستان‌هایی درباره سایر فرهنگ‌ها، کودکان به طور غریزی یاد می‌گیرند که نسبت به افرادی که با آن‌ها متفاوت هستند، فهم و دلسوزی بیشتری داشته باشند.

ابزاری برای آموزش

داستان‌گویی روشی فوق‌العاده برای آموزش طیف وسیعی از موضوعات گوناگون به کودکان است. به عنوان مثال، یک داستان ممکن است حول محور تعداد کرم‌های ابریشم روی یک گیاه بچرخد – که مهارت‌های شمارش را پرورش می‌دهد – سپس داستان به زمانی که کرم ابریشم تبدیل به پیله و سپس به پروانه می‌شود، تغییر می‌کند – که در این صورت درسی ساده در زیست‌شناسی ارائه می‌دهد. از قصه‌ها می‌توان برای آموزش موضوعات مختلف شامل سوادآموزی، ریاضیات، موسیقی، تغذیه، علوم، فناوری، مهندسی، حرکت و هنر است.

تقویت رابطه بین قصه‌گو و شنونده

عمل داستان‌گویی به خودی خود می‌تواند پیوندی بین راوی و شنونده ایجاد کند. زمانی که یک داستان روایت می‌شود، راوی و شنونده از هزاران نشانه غیرکلامی برای به تصویر کشیدن داستان و فهم کامل آن استفاده می‌کنند. این ارتباط اجتماعی همچنین به گروهی که با هم به یک داستان گوش می‌دهند نیز گسترش می‌یابد. داستان‌ها راهی عالی برای ایجاد پیوندی قوی‌تر با کودک شما هستند، چرا که شما با هم یک دنیای مشترک خلق می‌کنید.

شما چه قدر به قصه گویی اهمیت می‌دهید؟ تا به حال متوجه نکاتی که قصه‌گویی می‌تواند در آن به شما کمک کند شده‌اید؟